Có những con đường bắt đầu trước giờ lên lớp
5 giờ 30 phút sáng một ngày đầu hè. Bình minh vừa lên sau những dãy núi ở xã Lực Hành, tỉnh Tuyên Quang. Những tia nắng đầu tiên len qua tán cây, phủ lên con đường còn lổn nhổn đá, nhiều đoạn gồ ghề sau những cơn mưa dẫn vào thôn Phai Đá còn thưa vắng bóng người. Tiếng xe máy của cô Đặng Thị Huế – giáo viên Trường Mầm non Chiêu Yên khẽ vọng giữa không gian yên tĩnh. Đó không phải là con đường đến trường, mà là con đường đến nhà học trò.
Chiếc xe dừng trước một căn nhà nhỏ. Cô giáo nhẹ nhàng gõ cửa. Người bà tóc đã bạc mỉm cười ái ngại: Cô lại đến đón cháu à?
Cô Huế chỉ cười hiền: Hôm nay cho con đến lớp với các bạn nhé bà. Cả lớp nhớ con lắm.
Ít phút sau, cô bé rụt rè bước ra với chiếc ba lô đã phủ bụi sau nhiều ngày không sử dụng. Em lễ phép chào bà rồi theo cô giáo đến trường. Người bà xúc động nói: Có các cô kiên trì như thế này, gia đình tôi mang ơn nhiều lắm.
Hình 1+2: Cô Huế đến nhà đón học sinh đến lớp
Đó chỉ là một trong rất nhiều chuyến đi mà các giáo viên Trường Mầm non Chiêu Yên vẫn âm thầm thực hiện để vận động phụ huynh đưa trẻ ra lớp theo tinh thần Nghị quyết số 73-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Tuyên Quang. Sau mỗi giờ dạy, khi nhiều người trở về với gia đình, các cô giáo lại bắt đầu một "tiết học" khác – tiết học không có giáo án chỉ có những bước chân đến từng ngõ xóm để lắng nghe, sẻ chia và kết nối với phụ huynh.
Những bước chân ấy không được tính vào giờ dạy, cũng không có trong kế hoạch chuyên môn, nhưng lại góp phần rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường với nhân dân, giúp nhiều trẻ có cơ hội được đến trường, được học tập và phát triển trong môi trường an toàn, yêu thương.
Ở một vùng quê còn nhiều khó khăn như Lực Hành, điều khiến chúng tôi trăn trở không phải là những bài học chưa hoàn thành mà là những chiếc ghế còn bỏ trống trong lớp. Mỗi em nghỉ học đều có một hoàn cảnh riêng: có em ở với ông bà, có em thuộc hộ nghèo, có em chậm nói khiến cha mẹ e ngại, có em bám mẹ mỗi sáng không muốn đến trường. Chỉ khi đến tận từng gia đình, ngồi lắng nghe câu chuyện của họ, chúng tôi mới hiểu rằng phía sau mỗi sự vắng mặt là biết bao nỗi lo về cuộc sống, công việc và điều kiện chăm sóc con cái.
Chính từ những chuyến đi ấy, chúng tôi nhận ra rằng muốn dân vận hiệu quả thì trước hết phải biết lắng nghe. Có người cha từng chia sẻ rằng nếu nghỉ làm để đưa con đi học sẽ mất một ngày công. Thay vì chỉ nhắc nhở, giáo viên cùng gia đình tìm giải pháp phù hợp về thời gian đưa đón, hướng dẫn người thân chuẩn bị tâm lý cho trẻ và thường xuyên trao đổi tình hình của con. Chỉ sau một thời gian ngắn, em đã đi học đều hơn, mạnh dạn hơn và hòa nhập với bạn bè. Với người giáo viên, đó là thành quả của sự kiên trì và đồng hành.
Ở Trường Mầm non Chiêu Yên, chúng tôi luôn tâm niệm rằng mỗi giáo viên trước hết phải là người bạn của phụ huynh. Muốn phụ huynh tin thì phải chân thành, muốn phụ huynh đồng hành thì phải biết sẻ chia. Vì vậy, những cuộc trao đổi trong giờ đón, trả trẻ, những cuộc gọi hỏi thăm khi con nghỉ học hay những lời động viên giản dị đã trở thành nhịp cầu gắn kết giữa gia đình và nhà trường. Từ những việc làm nhỏ ấy, khoảng cách dần được xóa nhòa, thay vào đó là sự tin tưởng và đồng hành.
Có phụ huynh từng nói vui: "Cô giáo mầm non bây giờ không chỉ là cô giáo của con, mà còn là người thân của cả gia đình." Với chúng tôi, đó là phần thưởng lớn nhất. Bởi thành công của công tác dân vận không nằm ở những con số hay bản báo cáo, mà ở sự đồng thuận của phụ huynh, ở nụ cười của trẻ mỗi sáng đến trường và ở niềm tin ngày càng bền chặt giữa gia đình với nhà trường.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: "Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công." Ở Trường Mầm non Chiêu Yên, lời dạy ấy được cụ thể hóa bằng những việc làm bình dị: một cuộc điện thoại hỏi thăm khi trẻ nghỉ học, một lần đến tận nhà để lắng nghe hoàn cảnh gia đình hay một lời động viên đúng lúc. Đó không chỉ là trách nhiệm của người giáo viên, người đảng viên mà còn là tình yêu thương dành cho những mầm non của quê hương.
Khi phụ huynh trở thành người đồng hành
Nếu những chuyến đến từng mái nhà là bước khởi đầu của công tác dân vận thì xây dựng được niềm tin nơi phụ huynh chính là đích đến. Ở Trường Mầm non Chiêu Yên, chúng tôi luôn tâm niệm rằng không có đứa trẻ nào trưởng thành chỉ bằng sự giáo dục của nhà trường. Gia đình là môi trường đầu tiên, nhà trường là nơi tiếp nối và chỉ khi cùng chung mục tiêu, cùng đặt hạnh phúc của trẻ lên trên hết thì việc giáo dục mới đạt hiệu quả.
Để phụ huynh thực sự đồng hành chưa bao giờ là điều dễ dàng. Những năm đầu công tác, tôi từng chạnh lòng khi các buổi họp phụ huynh chỉ có vài người tham dự. Có người bận mùa vụ, có người nhờ ông bà đi thay, có người đến rồi vội vã ra về. Sau này tôi mới hiểu, không phải cha mẹ không quan tâm đến con mà nhiều người chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của giáo dục mầm non và ý nghĩa của việc phối hợp với nhà trường trong những năm đầu đời.
Từ đó, chúng tôi thay đổi cách làm. Thay vì tuyên truyền khô cứng, giáo viên chủ động gần gũi, trao đổi với phụ huynh ngay trong giờ đón, trả trẻ bằng những điều rất giản dị: hôm nay con biết tự xúc cơm, biết nhường đồ chơi, biết mạnh dạn phát biểu hay biết chào hỏi lễ phép… Những minh chứng nhỏ nhưng cụ thể ấy giúp cha mẹ cảm nhận rõ sự trưởng thành của con qua từng ngày và thêm tin tưởng vào nhà trường.
Cùng với đó, nhóm Zalo của lớp trở thành cầu nối hiệu quả giữa gia đình và giáo viên. Không chỉ thông báo kế hoạch học tập, đây còn là nơi lưu giữ những khoảnh khắc đáng yêu của trẻ trong các hoạt động hằng ngày. Qua từng bức ảnh, từng đoạn video, phụ huynh hiểu hơn về môi trường học tập của con và thêm yên tâm đồng hành cùng nhà trường.
Khi niềm tin được vun đắp, phụ huynh không chỉ phối hợp trong chăm sóc, giáo dục trẻ mà còn trở thành những người bạn của nhà trường. Những ngày cuối tuần, nhiều gia đình tự nguyện cùng giáo viên trồng cây, cải tạo khuôn viên, làm đồ chơi từ vật liệu tái chế, xây dựng các góc trải nghiệm cho trẻ. Không ai bị ép buộc hay mong nhận lại điều gì, bởi như lời một phụ huynh từng chia sẻ: "Đây cũng là sân chơi của con mình mà cô." Câu nói giản dị ấy đã nói lên thành công lớn nhất của công tác dân vận: khi trách nhiệm chăm lo cho trẻ trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng.
Không khí ấy cũng hiện diện trong các hoạt động của nhà trường. Ngày hội đến trường, ngày hội dinh dưỡng hay những buổi lao động làm đẹp khuôn viên đều có sự tham gia tích cực của cha mẹ học sinh và các đoàn thể địa phương. Ngôi trường nhỏ thực sự trở thành ngôi nhà chung, nơi mỗi người đều thấy mình có trách nhiệm vun đắp vì sự phát triển của trẻ.
Điều đáng quý nhất mà công tác dân vận mang lại không phải là những con số về tỷ lệ chuyên cần hay huy động trẻ ra lớp, mà là sự thay đổi trong nhận thức của phụ huynh. Từ chỗ còn băn khoăn, họ đã hiểu, tin tưởng và chủ động đồng hành với nhà trường. Đó là sự đồng thuận chỉ có thể được xây dựng bằng sự chân thành, trách nhiệm và những việc làm cụ thể mỗi ngày.
Với tôi, dân vận trong trường mầm non chính là biết lắng nghe những nỗi lo của cha mẹ, biết sẻ chia trong từng việc nhỏ và cùng họ tạo nên môi trường tốt nhất cho trẻ. Khi mỗi cuộc gặp gỡ đều xuất phát từ sự chân thành, mỗi gia đình đều coi nhà trường là người bạn đồng hành, thì niềm tin sẽ được vun đắp bền vững. Đó cũng chính là nền tảng để những “bước chân không có trong giáo án” tiếp tục lan tỏa giá trị của công tác dân vận trong giáo dục mầm non.
Hình 3,4,5: Phụ huynh các điểm trường kết hợp với giáo viên dọn dẹp khuôn viên, tu sửa cơ sở vật chất, làm ĐDĐC tự tạo từ vật liệu tái chế….
Gieo yêu thương và những bước chân còn mãi với nghề
Một buổi chiều mùa đông, những cơn gió se lạnh len qua sân Trường Mầm non Chiêu Yên. Thế nhưng, không khí nơi đây lại rộn ràng và ấm áp hơn bao giờ hết. Cô giáo và các bậc phụ huynh cùng nhau cắt tỉa cây xanh, quét dọn sân trường, mang những khúc gỗ, chậu hoa hay vật liệu tái chế để xây dựng khu trải nghiệm cho trẻ. Những chiếc lốp xe cũ, vỏ hộp sữa, tre nứa, hòn đá cuội nhặt cạnh bờ sông… tưởng như bỏ đi được khéo léo biến thành đồ chơi, bồn hoa và góc vui chơi đầy màu sắc. Giữa cái lạnh của ngày đông, nụ cười, những giọt mồ hôi và sự sẻ chia đã sưởi ấm cả khoảng sân trường. Khi ấy, thật khó để phân biệt đâu là giáo viên, đâu là phụ huynh, bởi tất cả đều chung một tấm lòng, cùng vun đắp cho các em một môi trường học tập an toàn, hạnh phúc và tràn đầy yêu thương. Cái lạnh của núi rừng dường như dịu lại bởi hơi ấm của những tấm lòng cùng hướng về trẻ thơ.
Hình 6-11: Cô giáo và các bậc phụ huynh cùng xây dựng khu trải nghiệm cho trẻ
Có người hỏi chúng tôi làm thế nào để phụ huynh nhiệt tình đến vậy. Câu trả lời rất giản dị: chúng tôi không vận động bằng những lời kêu gọi mà bằng sự chân thành. Khi cha mẹ hiểu rằng mỗi việc làm của mình đều góp phần mang lại niềm vui và sự trưởng thành cho con, họ sẽ tự nguyện chung tay cùng nhà trường. Vì thế, việc xã hội hóa giáo dục ở Trường Mầm non Chiêu Yên không đặt nặng giá trị vật chất mà khơi dậy tinh thần trách nhiệm của mỗi gia đình. Ai có công góp công, ai có ý tưởng góp ý tưởng, ai có vật liệu góp vật liệu. Mỗi góc trải nghiệm, mỗi hàng rào, mỗi bồn hoa đều mang dấu ấn của cộng đồng và trở thành niềm tự hào của các bậc phụ huynh.
Sự đồng hành ấy còn lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Nhiều phụ huynh từng cho rằng học mầm non chỉ là “đi chơi”, sau khi chứng kiến sự trưởng thành của con đã chủ động vận động các gia đình khác đưa trẻ đến lớp. Nhà trường cũng luôn quan tâm đến những trẻ có hoàn cảnh khó khăn, kết nối các tổ chức, nhà hảo tâm và phụ huynh để hỗ trợ kịp thời quần áo, sách truyện, sữa và những vật dụng cần thiết. Những món quà tuy nhỏ nhưng chứa đựng tình yêu thương và tinh thần sẻ chia, để không em nhỏ nào bị bỏ lại phía sau.
Là một giáo viên trẻ, tôi vẫn nhớ lần đầu tiên được cùng đồng nghiệp đến từng thôn, từng gia đình tuyên truyền, vận động phụ huynh đưa trẻ đến trường theo Nghị quyết số 73-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Có gia đình còn băn khoăn vì con quá nhỏ, có gia đình lo điều kiện kinh tế, có người chưa hiểu hết ý nghĩa của giáo dục mầm non. Chúng tôi không ép buộc, chỉ kiên trì lắng nghe, chia sẻ bằng những câu chuyện giản dị về sự thay đổi của những đứa trẻ khi được đến trường.
Vài ngày sau một buổi vận động, tôi xúc động khi nhìn thấy em nhỏ rụt rè nắm tay mẹ bước vào lớp. Nụ cười hồn nhiên của em giúp tôi hiểu rằng thành công của công tác dân vận không bắt đầu từ những khẩu hiệu, mà từ sự chân thành, sự kiên trì và niềm tin được gieo trong lòng mỗi bậc phụ huynh.
Làm công tác dân vận trong trường mầm non chưa bao giờ là dễ dàng. Có những ngày mưa rét phải dắt xe qua những con đường lầy lội, có những lần đến nhà mà phụ huynh đi vắng, có những cuộc trò chuyện chưa nhận được sự đồng thuận ngay từ đầu. Nhưng mỗi khi nhìn thấy trẻ mạnh dạn đến lớp, cha mẹ yên tâm gửi gắm con cho nhà trường, chúng tôi lại có thêm động lực để tiếp tục.
Ảnh 12,13: Phụ huynh tại các điểm trường đưa con đến lớp
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm.” Lời dạy ấy luôn là kim chỉ nam đối với mỗi giáo viên Trường Mầm non Chiêu Yên. Muốn hiểu phụ huynh phải biết lắng nghe; muốn tạo được sự đồng thuận phải nói bằng sự chân thành và làm bằng những việc làm cụ thể. Chính những bước chân đến từng gia đình đã rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường với nhân dân và vun đắp niềm tin bền vững.
Có người nói nghề giáo là nghề gieo hạt. Với giáo viên mầm non, chúng tôi không chỉ gieo những hạt mầm tri thức mà còn gieo niềm tin vào nhà trường, vào sự nghiệp giáo dục và vào một môi trường đầy yêu thương dành cho trẻ. Có lẽ vì thế mà nhan đề “Những bước chân không có trong giáo án” không chỉ nói về những chuyến đi của người giáo viên, mà còn là biểu tượng của tinh thần trách nhiệm, tình yêu nghề và sự tận tụy vì trẻ thơ.
Bởi sau tất cả, dân vận khéo không bắt đầu từ những điều lớn lao. Dân vận khéo bắt đầu từ một tấm lòng biết lắng nghe, một trái tim biết sẻ chia và những bước chân không ngại khó vì hạnh phúc của trẻ thơ. Đó cũng chính là giá trị bền vững mà mỗi cán bộ, giáo viên Trường Mầm non Chiêu Yên luôn gìn giữ và tiếp tục lan tỏa trên hành trình nuôi dưỡng những mầm xanh của quê hương./.
Thực hiện: Lương Phùng Thúy Kiều - Trường Mầm non Lực Hành
